سلامت مردان؛ ستون خانواده را فراموش نکنیم (قسمت پنجم)
کلیهها؛ اندامهای خاموشی که فریاد نمیزنند
اگر قلب درد بگیرد، دردش را احساس میکنیم.
اگر دندان خراب شود، شب را بیدار میمانیم.
اگر استخوانی بشکند، حرکت کردن دشوار میشود.
اما کلیهها متفاوتاند…
آنها سالها در سکوت کار میکنند، خون را تصفیه میکنند، سموم را از بدن خارج میکنند، فشار خون را تنظیم میکنند، تعادل آب و املاح را حفظ میکنند و حتی در ساخت گلبولهای قرمز و سلامت استخوانها نقش دارند. با این حال، زمانی که آسیب میبینند، اغلب هیچ علامت واضحی ایجاد نمیکنند.
به همین دلیل است که متخصصان نفرولوژی، بیماری مزمن کلیه را «قاتل خاموش» مینامند.
در ایران، میلیونها نفر با دیابت، فشار خون بالا، اضافهوزن یا بیماریهای قلبی زندگی میکنند؛ بیماریهایی که مهمترین عوامل آسیب به کلیه هستند. بسیاری از این افراد، بهویژه مردان، به دلیل مشغله کاری و مسئولیتهای خانوادگی، سالها حتی یک آزمایش ساده برای بررسی عملکرد کلیه انجام نمیدهند.
مردی را تصور کنید که هر روز برای خانوادهاش زحمت میکشد. خستگی خود را به کار زیاد نسبت میدهد، ورم خفیف پاهایش را نادیده میگیرد، شبها بیشتر برای ادرار بیدار میشود اما آن را طبیعی میداند. او نمیداند که شاید کلیههایش سالهاست آرامآرام در حال از دست دادن توان خود هستند.
وقتی بیماری کلیوی به مراحل پیشرفته میرسد، درمان دیگر آسان نیست. دیالیز، محدودیتهای غذایی، مصرف داروهای متعدد، هزینههای درمان و گاهی نیاز به پیوند کلیه، نهتنها زندگی بیمار، بلکه زندگی تمام اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار میدهد.
اما آیا میتوان قبل از رسیدن به این مرحله، بیماری را شناسایی کرد؟
پاسخ علم، بله است.
آزمایشگاههای تشخیص پزشکی، یکی از مهمترین خطوط دفاعی در برابر بیماریهای کلیوی هستند. آزمایش کراتینین و محاسبه eGFR میتواند تصویری از عملکرد کلیه ارائه دهد. اندازهگیری نیتروژن اوره خون (BUN)، بررسی الکترولیتها، آزمایش کامل ادرار و بهویژه بررسی آلبومین یا پروتئین در ادرار، از مهمترین ابزارهای تشخیص زودهنگام آسیب کلیوی هستند.
در بسیاری از افراد مبتلا به دیابت یا فشار خون بالا، ممکن است نخستین علامت آسیب کلیه، تنها وجود مقدار اندکی آلبومین در ادرار باشد؛ تغییری که نه درد دارد و نه علامت مشخصی ایجاد میکند، اما میتواند زنگ هشدار باشد. اگر این مرحله بهموقع تشخیص داده شود، با کنترل دقیق قند خون، فشار خون، اصلاح رژیم غذایی و درمان مناسب، میتوان سرعت پیشرفت بیماری را به میزان قابل توجهی کاهش داد.
در سالهای اخیر، پژوهشها نشان دادهاند که بیماری مزمن کلیه فقط به کلیه محدود نمیشود. این بیماری خطر سکته قلبی، سکته مغزی و مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبی–عروقی را نیز افزایش میدهد. یعنی سلامت کلیه و سلامت قلب، دو مسیر جداگانه نیستند؛ بلکه به یکدیگر وابستهاند.
از سوی دیگر، مصرف خودسرانه برخی داروهای مسکن، مکملهای ناشناخته، داروهای گیاهی بدون نظارت و حتی کمآبی مکرر بدن، میتواند به مرور زمان به کلیهها آسیب برساند. این موضوع در میان مردانی که ساعتهای طولانی در محیطهای گرم یا مشاغل سخت فعالیت میکنند، اهمیت بیشتری دارد.
اگر شما همسر یک مرد پرمشغله هستید، از او بپرسید:
«آخرین باری که عملکرد کلیههایت را بررسی کردی، چه زمانی بود؟»
اگر شما فرزند یک پدر میانسال هستید، شاید بهترین هدیهای که بتوانید به او بدهید، تشویق به انجام یک چکاپ سالانه باشد.
گاهی عشق، فقط در گفتن «مواظب خودت باش» خلاصه نمیشود؛ بلکه در همراهی برای انجام یک آزمایش ساده معنا پیدا میکند.
در آزمایشگاه، هر لوله خون و هر نمونه ادرار، فقط یک نمونه نیست؛ فرصتی است برای جلوگیری از بیماری، حفظ کیفیت زندگی و پیشگیری از درمانهای دشوار آینده.
پدر سالم، یعنی خانوادهای با آرامش بیشتر. همسر سالم، یعنی آیندهای مطمئنتر برای فرزندان.
بیایید سلامت مردان را نه زمانی که بیمار شدند، بلکه زمانی که هنوز سالم به نظر میرسند، جدی بگیریم. زیرا ارزش واقعی آزمایشگاه، فقط در تشخیص بیماری نیست؛ بلکه در حفظ سلامتی پیش از آن است.
ادامه دارد…
در قسمت ششم، به موضوعی خواهیم پرداخت که کمتر درباره آن صحبت میشود اما هر روز در اطراف ما قربانی میگیرد؛ استرس، فرسودگی روانی و فشارهای اقتصادی مردان. آیا اضطراب، کمخوابی و فشارهای زندگی فقط روح را خسته میکنند، یا میتوانند نتایج آزمایشها، سلامت قلب، سیستم ایمنی و حتی خطر ابتلا به بیماریهای مزمن را نیز تغییر دهند؟ و چرا گاهی اولین نشانههای این فشارها در آزمایشهای پزشکی دیده میشود؟ پاسخ این پرسشها را در قسمت بعد خواهیم خواند.
منابع معتبر:
Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Clinical Practice Guidelines.
International Society of Nephrology.