سلامت مردان؛ ستون خانواده را فراموش نکنیم (قسمت چهارم)
سرطان؛ بیماریای که اگر زود تشخیص داده شود، همیشه دیر نیست
«او همیشه میگفت چیزی نیست…»
این جمله را بسیاری از خانوادههایی که یکی از عزیزان خود را به دلیل سرطان از دست دادهاند، بارها تکرار میکنند.
«فقط کمی خسته بود…»
«کاهش وزنش را به استرس نسبت میداد…»
«میگفت سرفهام از سیگار است…»
«میگفت خون در ادرار حتماً به خاطر سنگ کلیه است…»
اما گاهی همین علائم به ظاهر ساده، نخستین نشانههای بیماریای هستند که اگر چند ماه یا حتی چند سال زودتر تشخیص داده میشد، سرنوشت فرد و خانوادهاش کاملاً متفاوت بود.
سرطان، دیگر بیماری نادری نیست. با افزایش امید به زندگی، تغییر سبک زندگی، آلودگی محیط، مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و کاهش فعالیت بدنی، شیوع بسیاری از سرطانها در سراسر جهان و از جمله ایران افزایش یافته است. اما در میان تمام این واقعیتها، یک خبر امیدوارکننده وجود دارد:
بسیاری از سرطانها اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، قابل درمان یا قابل کنترل هستند.
متأسفانه مردان معمولاً دیرتر از زنان برای بررسی علائم خود مراجعه میکنند. آنها درد را تحمل میکنند، خونریزی را نادیده میگیرند، کاهش وزن را جدی نمیگیرند و تصور میکنند مراجعه به پزشک را میتوان به آینده موکول کرد.
اما سرطان منتظر نمیماند.
در مردان، چند سرطان اهمیت ویژهای دارند؛ از جمله سرطان پروستات، سرطان روده بزرگ، سرطان ریه، سرطان مثانه و در برخی افراد، سرطان کبد یا کلیه. هر یک از این بیماریها ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی نداشته باشند یا تنها با نشانههای خفیفی مانند خستگی، کمخونی، تغییر در عادات دفع، سرفه طولانی، کاهش وزن یا وجود خون در ادرار همراه باشند.
اینجاست که آزمایشگاه تشخیص پزشکی نقش بسیار مهمی پیدا میکند.
شمارش کامل سلولهای خونی (CBC) ممکن است کمخونی ناشی از خونریزیهای پنهان را نشان دهد. آزمایش خون مخفی در مدفوع میتواند یکی از راههای شناسایی خونریزیهای اولیه دستگاه گوارش باشد و فرد را به انجام کولونوسکوپی هدایت کند. بررسی عملکرد کبد و کلیه، آزمایش ادرار و در مردانی که پزشک تشخیص دهد، اندازهگیری PSA برای ارزیابی بیماریهای پروستات، همگی میتوانند بخشی از مسیر تشخیص زودهنگام باشند.
البته باید به یک نکته مهم توجه کرد؛ هیچ آزمایش بهتنهایی سرطان را تأیید یا رد نمیکند. نتایج آزمایشها باید در کنار معاینه پزشک، شرح حال، تصویربرداری و در صورت لزوم نمونهبرداری تفسیر شوند. اما همین آزمایشهای اولیه، اغلب نخستین زنگ خطر را به صدا درمیآورند و فرصت طلایی تشخیص زودهنگام را فراهم میکنند.
در سالهای اخیر، پیشرفتهای بزرگی در آزمایشگاههای تشخیص پزشکی رخ داده است. آزمایشهای مولکولی، بررسی برخی نشانگرهای زیستی (Biomarkers) و روشهای نوین تشخیصی، به پزشکان کمک میکنند تا در بسیاری از موارد، بیماری را دقیقتر شناسایی کرده و درمان مناسبتری انتخاب کنند. پزشکی امروز، بیش از هر زمان دیگری به نتایج دقیق آزمایشگاهی وابسته است.
اما اجازه دهید از علم فاصله بگیریم و به زندگی واقعی برگردیم.
تصور کنید پدری که هر روز برای آینده فرزندانش تلاش میکند، تنها به دلیل اینکه «وقت نداشت» یا «فکر میکرد چیز مهمی نیست»، چند سال فرصت درمان را از دست بدهد. هیچ خانوادهای دوست ندارد روزی با حسرت بگوید:
«کاش همان موقع برای یک آزمایش ساده مراجعه کرده بود.»
سلامت مردان فقط مسئله خود آنها نیست. سلامت مرد، آرامش همسر، امنیت فرزندان و ثبات خانواده را نیز حفظ میکند. گاهی یک تصمیم ساده برای انجام یک چکاپ سالانه، میتواند سالها زندگی سالمتر را برای یک خانواده به ارمغان بیاورد.
اگر همسرتان بیش از ۵۰ سال سن دارد، اگر سالها سیگار کشیده است، اگر سابقه سرطان در خانواده وجود دارد، اگر کاهش وزن غیرقابل توجیه، خستگی طولانی، خون در ادرار یا مدفوع، یا سرفهای که بیش از چند هفته ادامه دارد مشاهده میکنید، این علائم را نادیده نگیرید. مراجعه به پزشک و انجام آزمایشهای لازم میتواند تفاوت میان یک بیماری قابل درمان و یک بیماری پیشرفته باشد.
تشخیص زودهنگام، یعنی فرصت بیشتر برای زندگی؛ فرصت بیشتر برای در کنار خانواده بودن.
ادامه دارد…
در قسمت پنجم، به سراغ یکی از خاموشترین بیماریهای مردان خواهیم رفت؛ بیماریهای کلیوی. چرا بسیاری از مردان تا زمانی که بیش از نیمی از عملکرد کلیه خود را از دست ندادهاند، هیچ علامتی احساس نمیکنند؟ چگونه یک آزمایش ساده خون و ادرار میتواند سالها قبل از نارسایی کلیه، بیماری را آشکار کند؟ و چرا دیابت و فشار خون، دشمنان پنهان کلیههای مردان هستند؟ در قسمت بعد به این پرسشها پاسخ خواهیم داد.
این بخش بر پایه توصیههای معتبر World Health Organization، International Agency for Research on Can